Ўзбекистон Халқ Ҳаракати

Анамур тарихига қисқа назар

Анамур тарихига қисқа назар
17 Haziran 2019 - 6:00 'да юкланди ва 430 марта ўқилди.

АНАМУР ТАРИХИГА ҚИСҚА НАЗАР
(конференция учун)

Анамур қадимги лотин тилида Anemurium “Anem” –“бурун”, “Ourium”-“шамол” деган маънога эга. Анамурда шамол ҳеч қачон тўхтамаслиги боис у қадим дарвларданоқ “шамолли бурун” деб атала бошлаган.

Анамур бурни Ўрта ер денгизи тош тизмасига чўзилган 1-минг йиллик оҳактош жинсларининг чўққиларидан бирида жойлашгандир .

Анамур Каргагедик тоғининг жанубий ва шарқий қирғоғида қурилган қадимий шаҳар бўлиб, у минг йилликлар тарихидан сўзлайди. Бу ернинг гўзал табиати, қулай географик жойлашуви ва бошқа кўплаб имкониятлари ҳамма замонларда ҳам фотиҳ ва истилочиларнинг назарига тушган. Шу туфайлими бу ерда доимо цивилизация равнақ топган, шаҳар доимо бир сулоладан иккинчи сулола қўлига, бир давлатдан иккинчи давлат ҳудудига ўтиб турган. Бу Анталияга жуда яқин бўлган, унинг ғарбий йўналишида жойлашган денгизга туташадиган қадимий гўзал шаҳардир.

Уни ўзига бўйсундирган давлатлар қаторига хеттлар, Оссурия кликияликлар, форслар, македонияликлар, Салавкийлар, римликлар, араблар, Византия салтанати ва кабилар киради. Бу ерда энг узун ҳукм сураётган халқ бу турклардир.

Анамурда милоддан аввалги 8-асрда оссурияликлар ҳукмронлик қилган. Милоддан аввалги VI асрда Анадолуга кирган форслар ҳам бу ерни маълум муддат бошқариб турган.

Анамур Искандар Зулқарнайн ҳукмронлиги даврида Македония қироллигига бўйсунган, шу даврда шаҳарнинг атрофини ўраб турувчи Анамур қалъаси қурилган. Шунингдек, у тарихда ва бугунги кунда ҳам маълум даражада таъмирланган. Шаҳар қалъаси икки қават ҳимоя девори билан ўраб олинган, кейинчалик Солойдан Аспендосгача бўлган қирғоқ йўли Анамурдан ўтадиган бўлади. Искандар Зулқарнайн 323 йилда вафот этгандан кейин шаҳар қальаси Салавкийлар қўл остида бўлди.

Милоддан аввалги биринчи асрда эса Рим империяси таркибида бўлди. Рим императори Калигула, шарқий Ўрта эр денгизи соҳилидаги баъзи қирғоқ шаҳарлар билан бир қаторда Коммагене шоҳлигига Анамурни ҳам берди.

Анамур кейинги даврларда “Анeмурум” деб аталган . Шунингдек, биз бу ерда Хет подшоҳлигига тегишли изларни кўришимиз ҳам мумкин. Баъзи тадқиқотчилар фикрларга кўра, Хет подшоҳи Туиталия милоддан аввалги 12-асрда шаҳар унга бошпана берган Маттувата исмли кишига бошқариш учун берилган. Бундан олдин шаҳарда Оссурияликлар ҳукмронлик қилган. Анамуриум шаҳзодалар яшайдиган кичик пойтахт бўлган. Кипр оролининг яқинида жойлашган махсус резиденция ҳисобланган Анамуриум милоддан аввалги I асрда Рим империясининг ҳукмронлиги остида бўлган. Анамур стратегик аҳамиятга эга бўлган муҳим порт шаҳар-қальаси бўлиб, бу шаҳар орқали ташқи савдо-сотиқ ишлари олиб борилган. Кейинчалик Византия ҳукумати бўлган Анамур, Византия томонидан йиллар давомида қайта қурилди.

Рим императори Калигула томонидан барча Киликия қирғоқлари Комеган шоҳи Антиохга (мил. 38-72 йиллар, айрим манбаларда, баъзи манбаларда 37-41) берилган. Шоҳ Антиох бошқарувини ушлаб турди. (Бу князликнинг чегаралари Аясдан Конягача бўлган ҳудудларни ўз ичига олар эди). Шаҳарнинг мудофаа деворлари мана шу даврда пайдо бўлган. Шаҳарнинг қадимги қисмида олиб борилган қазишмалар натижасида Титус шоҳининг амалда бўлган пуллари ҳам топилган.

Рим империясининг иккига ажралиши натижасида Анамур ва унинг ҳудуди Византия империясига ўтади (милодий 395 йил).

Анамуриум Қоратоғнинг антик шаҳри бўлиб, қадимги шаҳар қолдиқлари бугунги кунгача сақланиб қолган. Археологик қазишмалар жараёнида кўплаб моддий манбалар қўлга киритилганига қарамасдан, бу шаҳарнинг қурилиш санаси ҳақида аниқ маълумотлар йўқ. Анамуриум мил. авв. 260 йилда Сосонийлар ҳукмронлиги остида бўлган. Милодий IV-V асрларда ташқи ҳужумлар натижасида тез-тез вайрон бўлиб турган.

Милодий 650 йилда шаҳарга араблар бостириб кириши натижасида ислом аскарлари шаҳарга жойлаштирилган. Халифа Умар замонига келиб шаҳар фатҳ этилган. Арабларнинг Аббосийлар сулоласи ҳам бу ерда ҳукмронлик қилишга эришган. Византия империясига қарашли даврда бу ерга турк қабилалари фаол кириб кела бошлаганлар. Анамур ХIII асрдан бошлаб турк сулолалари ҳукмронлиги остида бўлган.

Энг қизиғи шундаки Анамур турклари ҳам Марказий Осиёдан келиб қолган ва бугунги Ўрта Осиё туркларининг аждодларидирлар.

Улар Марказий Осиёдан келаркан, Марказий Анадолуга ўтдилар ва Аннамурнинг Гулнор мавзусига келиб тушдилар. Анамур йўлида тош ва тош иморатларнинг кўплиги сабабли бу ерни турклар Тошэли деб атадилар.

Тошэли яйловлари Мут, Силифке, Анамур ва Эрменек ўртасидаги бутун Ўрта эр денгизи соҳилларини қушнинг учиш баландлигидан кузатиб туради ва Торос тоғлари бўйлаб тарқалади. Тошэлининг шарқий қисми Силифке, шимолдан Мут, ғарбидаги Эрменек ва Анамурун жанубий учи билан чегарадошдир. Турклар илк қадам ташлаган бу ерлар табиатининг хусусиятига кўра Тошэли деб номланган.

Бугунги кунда бу ерда йопуклар Анамур ва Тошэли яйловларида яшайди, улар қадим туркларнинг урф-одатлари, туркман кийимлари, менталитети, одоб-ҳурмати, меҳмондўстлиги билан ажралиб туради.

Бу одамлар Тороснинг ҳақиқий эгалари ҳисобланадилар. Улар 1200 йилдан буён бу минтақада яшаб келадилар, бу юртни она ватани деб биладилар. Анамур қалъаси 1228 йилдан бошлаб Салжуқийлар маъмурий таркибига киритилган.

Салжуқийлар турклари Анамур қалъасини қўлга киритгандан сўнг, минтақа Турк ҳукмронлиги остига ўтган. Салжуқийлар султонлиги даврида қирғоқ бўйида яшайдиган одамлар солиққа тортилади. Салжуқийлар даврида шаҳарда бирмунча ободончилик ва бунёдкорлик ишлари йўлга қўйилади. Бу ерда йўлла, иншоотлар билан бирга шаҳарни ташқи дунё билан боғлайдиган Алакўпру қурилади. Салжуқийлардан кейин Анамуру Анадолуда ташкил топган Караманўгуллари таркибида бўлган.

Анамур ХV асрнинг иккинчи ярмига қадар Караманўгуллари ҳукмронлиги остида қолган бўлса, шу даврдан кейин Усмонийлар салтанати таркибига киритилади.

1804 йилгача ҳукмронлик қилган Анамур Усмонийлар ҳукмронлиги остидаги маъмуриятга қарашли бўлган, ундан кейин эса Усмонийларнинг Мут, Глиндире ва Эрменек маъмурий ҳудудлари ташкил этилган. Коня катта марказ бўлса-да, маъмурий маркази Эрменек (Элманак), 1811-йилда Санcак Конядан олинган ва Силифкега ўтган.

Юнонлар Анамурни тарк этганларида уларнинг черкови вайрон бўлади ва ўша ерда ҳукумат биноси қурилади, Анамур маъмурий маркази қайтадан ташкил этилади. Ушбу бино узоқ вақтдан буён ҳукумат биноси бўлиб хизмат қилиб келди ва кейинчалик Кичик Осиё лицейи, Мерсин университети ихтиёрига берилди. Ҳукумат биноси Яшилюрт туманида жойлашган замонавий бинога кўчирилди. Анамур Мерсиннинг ғарбий қисмида жойлашган Караман ва Анталия ерларига туташган замонавий денгиз қирғоқ шаҳри бўлиб, бугунги кунда жадал суръатлар билан ривожланмоқда.

Анамур музeйи. Анамур музейи Туркиянинг энг бой музейларидан ҳисобланади. Унда Этнографик ва археологик асарлар, кутубхона, фотография, лаборатория, консервация ва бадиий галерея мавжуд. Бу ерда археологик қазишма ишлари натижасида топилган эллин, Рим ва Византия тарихига тегишли бой ва рангба-ранг осори атиқалар кўргазмага қўйилган. Музейнинг муҳим асарлари орасида 36-қисмли Византия олтин обидалар, бронза Атҳена, Анамур некрополи ҳам бор.

Акками. Акками Караманўгуллари даврида қурилган масжид. Бу тош гумбазли масжиднинг маркази. Масжид ғарбий томонда кемерли тош эшик орқали кирилади. Дарвоза дарвоза олдида тошли меҳраб тўғридан-тўғри ёғочсиз ёғоч минбарда жойлашган. Таркибида, бурчаклардаги деворларга ва қулоқлари оёқ остидаги ён деворларга ўрнатилган думалоқ ички гумбаз, гумбазга ўтиш анъанавий турк меъморчилигида кўринади.

Ала кўприк. 14-асрда Караманўгуллари даврида қурилган меъморий кўприк, Анамур Эрменек автомобил йўлининг 13-чи километрида Драгон дарёсида жойлашган 19,65 метрли бир кўзли кўприк. Тўфон сувларини кўприкда тўкиш учун шарқий йўналишда сув чиқариш хонаси жойлаштирилди. Асосий камарнинг тузилиши жуда муҳим ишчи ва қаттиқ травертен моддаси билан амалга оширилади. Узунлиги 54 метр бўлган кўприк ҳали ҳам ишлаб турибди.

Чукурпинар ғори. Анамур шимолидан 46 километр наридаги ғор, баландлиги 1,880 метрни ташкил этади. Тошэли платосида Сугўзу яқинидаги Чукурпинар платосида жойлашган. 1990 йилда Туркиянинг энг йирик ғорлардан бири бўлиб у 924 метрни ташкил этади. Бу ғор катталиги жиҳатидан дунёда иккинчи ўринни эгаллайди.

Анамур уйлари. Анамур уйлари ўзига хос тарихий меъморий ечимга эгадир. Қальа марказини ўз ичига олган фуқаролик архитектурасининг айрим мисоллари Ўртакўй ва Боязидда жойлашган. Уйлар анъанавий равишда икки қаватли бўлади. Марказий залнинг бурчакларидан хоналарга очиладиган эшиклари бор. Болахонали ва саройнинг бир хонасида жойлашган иккинчи қаватда қурилган пештоқ павилон катагининг меъморий шакли жуда оригинал.

Тол карвонсаройи. Тол карвонсаройи Алания автомобил йўлининг 22 кмида жойлашган, бино сариқ ва қизил ранглар билан бўялган. У XIV-XV асрларда тошдан қурилган

Титиополис антик шаҳри. Мерсин-Анамур шаҳрининг энг қадимги турар-жойларидан бири бўлган Титиополис антик шаҳри Овабоши маҳалласидан 5 километр узоқликдаги жойлашган. Қадимги шаҳарнинг харобалари орасида юнон, Рим ва Византия даврларларига оид моддий маданий бойликлар мавжуд.

Шоҳиста Ўлжаева

facebook.com

Etiketler :
Хабарга ўз изоҳингизни қолдиринг

Сўнгги хабарлар
Ўхшаш хабарлар
xxx video gratis porno italiano