O’zbekiston Xalq Harakati

Anamur tarixiga qisqa nazar

Anamur tarixiga qisqa nazar
17 Haziran 2019 - 6:00 'da yuklandi va 431 marta o'qildi.

ANAMUR TARIXIGA QISQA NAZAR
(konferentsiya uchun)

Anamur qadimgi lotin tilida Anemurium “Anem” –“burun”, “Ourium”-“shamol” degan ma'noga ega. Anamurda shamol hech qachon to'xtamasligi bois u qadim darvlardanoq “shamolli burun” deb atala boshlagan.

Anamur burni O'rta er dengizi tosh tizmasiga cho'zilgan 1-ming yillik ohaktosh jinslarining cho'qqilaridan birida joylashgandir .

Anamur Kargagedik tog'ining janubiy va sharqiy qirg'og'ida qurilgan qadimiy shahar bo'lib, u ming yilliklar tarixidan so'zlaydi. Bu erning go'zal tabiati, qulay geografik joylashuvi va boshqa ko'plab imkoniyatlari hamma zamonlarda ham fotih va istilochilarning nazariga tushgan. Shu tufaylimi bu erda doimo tsivilizatsiya ravnaq topgan, shahar doimo bir suloladan ikkinchi sulola qo'liga, bir davlatdan ikkinchi davlat hududiga o'tib turgan. Bu Antaliyaga juda yaqin bo'lgan, uning g'arbiy yo'nalishida joylashgan dengizga tutashadigan qadimiy go'zal shahardir.

Uni o'ziga bo'ysundirgan davlatlar qatoriga xettlar, Ossuriya klikiyaliklar, forslar, makedoniyaliklar, Salavkiylar, rimliklar, arablar, Vizantiya saltanati va kabilar kiradi. Bu erda eng uzun hukm surayotgan xalq bu turklardir.

Anamurda miloddan avvalgi 8-asrda ossuriyaliklar hukmronlik qilgan. Miloddan avvalgi VI asrda Anadoluga kirgan forslar ham bu erni ma'lum muddat boshqarib turgan.

Anamur Iskandar Zulqarnayn hukmronligi davrida Makedoniya qirolligiga bo'ysungan, shu davrda shaharning atrofini o'rab turuvchi Anamur qal'asi qurilgan. Shuningdek, u tarixda va bugungi kunda ham ma'lum darajada ta'mirlangan. Shahar qal'asi ikki qavat himoya devori bilan o'rab olingan, keyinchalik Soloydan Aspendosgacha bo'lgan qirg'oq yo'li Anamurdan o'tadigan bo'ladi. Iskandar Zulqarnayn 323 yilda vafot etgandan keyin shahar qal'asi Salavkiylar qo'l ostida bo'ldi.

Miloddan avvalgi birinchi asrda esa Rim imperiyasi tarkibida bo'ldi. Rim imperatori Kaligula, sharqiy O'rta er dengizi sohilidagi ba'zi qirg'oq shaharlar bilan bir qatorda Kommagene shohligiga Anamurni ham berdi.

Anamur keyingi davrlarda “Anemurum” deb atalgan . Shuningdek, biz bu erda Xet podshohligiga tegishli izlarni ko'rishimiz ham mumkin. Ba'zi tadqiqotchilar fikrlarga ko'ra, Xet podshohi Tuitaliya miloddan avvalgi 12-asrda shahar unga boshpana bergan Mattuvata ismli kishiga boshqarish uchun berilgan. Bundan oldin shaharda Ossuriyaliklar hukmronlik qilgan. Anamurium shahzodalar yashaydigan kichik poytaxt bo'lgan. Kipr orolining yaqinida joylashgan maxsus rezidentsiya hisoblangan Anamurium miloddan avvalgi I asrda Rim imperiyasining hukmronligi ostida bo'lgan. Anamur strategik ahamiyatga ega bo'lgan muhim port shahar-qal'asi bo'lib, bu shahar orqali tashqi savdo-sotiq ishlari olib borilgan. Keyinchalik Vizantiya hukumati bo'lgan Anamur, Vizantiya tomonidan yillar davomida qayta qurildi.

Rim imperatori Kaligula tomonidan barcha Kilikiya qirg'oqlari Komegan shohi Antioxga (mil. 38-72 yillar, ayrim manbalarda, ba'zi manbalarda 37-41) berilgan. Shoh Antiox boshqaruvini ushlab turdi. (Bu knyazlikning chegaralari Ayasdan Konyagacha bo'lgan hududlarni o'z ichiga olar edi). Shaharning mudofaa devorlari mana shu davrda paydo bo'lgan. Shaharning qadimgi qismida olib borilgan qazishmalar natijasida Titus shohining amalda bo'lgan pullari ham topilgan.

Rim imperiyasining ikkiga ajralishi natijasida Anamur va uning hududi Vizantiya imperiyasiga o'tadi (milodiy 395 yil).

Anamurium Qoratog'ning antik shahri bo'lib, qadimgi shahar qoldiqlari bugungi kungacha saqlanib qolgan. Arxeologik qazishmalar jarayonida ko'plab moddiy manbalar qo'lga kiritilganiga qaramasdan, bu shaharning qurilish sanasi haqida aniq ma'lumotlar yo'q. Anamurium mil. avv. 260 yilda Sosoniylar hukmronligi ostida bo'lgan. Milodiy IV-V asrlarda tashqi hujumlar natijasida tez-tez vayron bo'lib turgan.

Milodiy 650 yilda shaharga arablar bostirib kirishi natijasida islom askarlari shaharga joylashtirilgan. Xalifa Umar zamoniga kelib shahar fath etilgan. Arablarning Abbosiylar sulolasi ham bu erda hukmronlik qilishga erishgan. Vizantiya imperiyasiga qarashli davrda bu erga turk qabilalari faol kirib kela boshlaganlar. Anamur XIII asrdan boshlab turk sulolalari hukmronligi ostida bo'lgan.

Eng qizig'i shundaki Anamur turklari ham Markaziy Osiyodan kelib qolgan va bugungi O'rta Osiyo turklarining ajdodlaridirlar.

Ular Markaziy Osiyodan kelarkan, Markaziy Anadoluga o'tdilar va Annamurning Gulnor mavzusiga kelib tushdilar. Anamur yo'lida tosh va tosh imoratlarning ko'pligi sababli bu erni turklar Tosheli deb atadilar.

Tosheli yaylovlari Mut, Silifke, Anamur va Ermenek o'rtasidagi butun O'rta er dengizi sohillarini qushning uchish balandligidan kuzatib turadi va Toros tog'lari bo'ylab tarqaladi. Toshelining sharqiy qismi Silifke, shimoldan Mut, g'arbidagi Ermenek va Anamurun janubiy uchi bilan chegaradoshdir. Turklar ilk qadam tashlagan bu erlar tabiatining xususiyatiga ko'ra Tosheli deb nomlangan.

Bugungi kunda bu erda yopuklar Anamur va Tosheli yaylovlarida yashaydi, ular qadim turklarning urf-odatlari, turkman kiyimlari, mentaliteti, odob-hurmati, mehmondo'stligi bilan ajralib turadi.

Bu odamlar Torosning haqiqiy egalari hisoblanadilar. Ular 1200 yildan buyon bu mintaqada yashab keladilar, bu yurtni ona vatani deb biladilar. Anamur qal'asi 1228 yildan boshlab Saljuqiylar ma'muriy tarkibiga kiritilgan.

Saljuqiylar turklari Anamur qal'asini qo'lga kiritgandan so'ng, mintaqa Turk hukmronligi ostiga o'tgan. Saljuqiylar sultonligi davrida qirg'oq bo'yida yashaydigan odamlar soliqqa tortiladi. Saljuqiylar davrida shaharda birmuncha obodonchilik va bunyodkorlik ishlari yo'lga qo'yiladi. Bu erda yo'lla, inshootlar bilan birga shaharni tashqi dunyo bilan bog'laydigan Alako'pru quriladi. Saljuqiylardan keyin Anamuru Anadoluda tashkil topgan Karamano'gullari tarkibida bo'lgan.

Anamur XV asrning ikkinchi yarmiga qadar Karamano'gullari hukmronligi ostida qolgan bo'lsa, shu davrdan keyin Usmoniylar saltanati tarkibiga kiritiladi.

1804 yilgacha hukmronlik qilgan Anamur Usmoniylar hukmronligi ostidagi ma'muriyatga qarashli bo'lgan, undan keyin esa Usmoniylarning Mut, Glindire va Ermenek ma'muriy hududlari tashkil etilgan. Konya katta markaz bo'lsa-da, ma'muriy markazi Ermenek (Elmanak), 1811-yilda Sancak Konyadan olingan va Silifkega o'tgan.

Yunonlar Anamurni tark etganlarida ularning cherkovi vayron bo'ladi va o'sha erda hukumat binosi quriladi, Anamur ma'muriy markazi qaytadan tashkil etiladi. Ushbu bino uzoq vaqtdan buyon hukumat binosi bo'lib xizmat qilib keldi va keyinchalik Kichik Osiyo litseyi, Mersin universiteti ixtiyoriga berildi. Hukumat binosi Yashilyurt tumanida joylashgan zamonaviy binoga ko'chirildi. Anamur Mersinning g'arbiy qismida joylashgan Karaman va Antaliya erlariga tutashgan zamonaviy dengiz qirg'oq shahri bo'lib, bugungi kunda jadal sur'atlar bilan rivojlanmoqda.

Anamur muzeyi. Anamur muzeyi Turkiyaning eng boy muzeylaridan hisoblanadi. Unda Etnografik va arxeologik asarlar, kutubxona, fotografiya, laboratoriya, konservatsiya va badiiy galereya mavjud. Bu erda arxeologik qazishma ishlari natijasida topilgan ellin, Rim va Vizantiya tarixiga tegishli boy va rangba-rang osori atiqalar ko'rgazmaga qo'yilgan. Muzeyning muhim asarlari orasida 36-qismli Vizantiya oltin obidalar, bronza Athena, Anamur nekropoli ham bor.

Akkami. Akkami Karamano'gullari davrida qurilgan masjid. Bu tosh gumbazli masjidning markazi. Masjid g'arbiy tomonda kemerli tosh eshik orqali kiriladi. Darvoza darvoza oldida toshli mehrab to'g'ridan-to'g'ri yog'ochsiz yog'och minbarda joylashgan. Tarkibida, burchaklardagi devorlarga va quloqlari oyoq ostidagi yon devorlarga o'rnatilgan dumaloq ichki gumbaz, gumbazga o'tish an'anaviy turk me'morchiligida ko'rinadi.

Ala ko'prik. 14-asrda Karamano'gullari davrida qurilgan me'moriy ko'prik, Anamur Ermenek avtomobil yo'lining 13-chi kilometrida Dragon daryosida joylashgan 19,65 metrli bir ko'zli ko'prik. To'fon suvlarini ko'prikda to'kish uchun sharqiy yo'nalishda suv chiqarish xonasi joylashtirildi. Asosiy kamarning tuzilishi juda muhim ishchi va qattiq traverten moddasi bilan amalga oshiriladi. Uzunligi 54 metr bo'lgan ko'prik hali ham ishlab turibdi.

Chukurpinar g'ori. Anamur shimolidan 46 kilometr naridagi g'or, balandligi 1,880 metrni tashkil etadi. Tosheli platosida Sugo'zu yaqinidagi Chukurpinar platosida joylashgan. 1990 yilda Turkiyaning eng yirik g'orlardan biri bo'lib u 924 metrni tashkil etadi. Bu g'or kattaligi jihatidan dunyoda ikkinchi o'rinni egallaydi.

Anamur uylari. Anamur uylari o'ziga xos tarixiy me'moriy echimga egadir. Qal'a markazini o'z ichiga olgan fuqarolik arxitekturasining ayrim misollari O'rtako'y va Boyazidda joylashgan. Uylar an'anaviy ravishda ikki qavatli bo'ladi. Markaziy zalning burchaklaridan xonalarga ochiladigan eshiklari bor. Bolaxonali va saroyning bir xonasida joylashgan ikkinchi qavatda qurilgan peshtoq pavilon katagining me'moriy shakli juda original.

Tol karvonsaroyi. Tol karvonsaroyi Alaniya avtomobil yo'lining 22 kmida joylashgan, bino sariq va qizil ranglar bilan bo'yalgan. U XIV-XV asrlarda toshdan qurilgan

Titiopolis antik shahri. Mersin-Anamur shahrining eng qadimgi turar-joylaridan biri bo'lgan Titiopolis antik shahri Ovaboshi mahallasidan 5 kilometr uzoqlikdagi joylashgan. Qadimgi shaharning xarobalari orasida yunon, Rim va Vizantiya davrlarlariga oid moddiy madaniy boyliklar mavjud.

Shohista O'ljaeva

facebook.com

Etiketler :
Xabarga o'z izohingizni qoldiring

So'nggi xabarlar
O'xshash xabarlar
xxx video gratis porno italiano