O’zbekiston Xalq Harakati
buy Instagram likes web tasarm instagram takipi satn al

Mahmud Shabustariy: Zohir- atirgul ko'lankasi

Mahmud Shabustariy: Zohir- atirgul ko'lankasi
27 Şubat 2020 - 14:51 'da yuklandi va 898 marta o'qildi.

MAHMUD ShABUSTARIY: ZOHIR- ATIRGUL KO'LANKASI

Xorxe Luis Borxesning kitobini rus tilida o'qib chiqqanlar ko'p topiladi. Rahmatli adabiyotshunos Mahmud Sa'diy domla ham Borxes matni, uslubini- fikrlash tarzini ya'ni: Borxesning kitob o'qish uslubini yoqtirar edi, anglashimcha: dunyoda yozilgan shedevr kitoblar ko'p, ammo uni o'qiydigan o'quvchi kam. Borxes o'qish san'atini asarlari orqali rasmiylashtirdi.

Borxes Turkistonda paydo bo'lgan ertaklarni o'qib, “ Turkiston ertaklari” deya nomlangan hikoyasifat esse yozadi. Uni Turkiston ruhi qiziqtiradi, va unga tomon kalit izlagani seziladi, kalit esa so'zlar-iboralar. Borxesning o'qish san'ati: iboralarni g'oyalar dunyosi bilan bog'lash, oddiy aytganda, samimiylikka erishish.

Borxes Beruniy, Ibn Sino, Forobiy va ulardan keyin 2-3 asr o'tib, Navoiyning ta'kidlashicha 14 ta risola yozgan Muhammad Porso asarlarini o'qimagan – o'qiganda edi Turkiston bilan bog'lik yana bir turkum hikoyalar yozilishini go'yoki bilgandekmiz. U balki Beruniy asarlarini o'qigan bo'lishi mumkin, negaki 1890 yillarda Beruniy kitoblari Angliyada ingliz tilida chop etiladi.

B.Naqshbandning ontologiya va metafizika haqidagi qarashlari jamlangan Muhammad Porso yozgan 14 ta risoladan faqat biri 1999 yili Sankt-Peterburg dagi Sharqshunoslik instituti tomonidan rus tilida chop etiladi, faqat keyinchalik Turkiya turkchasidan O'zbekiston turkchasiga o'zbeklashtirildi. Rus tilidagi tarjimasi aniqroq-ilmiyroqday, nazarimizda.

Borxesning “ Zohir” hikoyasi Islom Sharqining sirini bayon qilmoqchi bo'ladi, va hikoya oxirida Mahmud Shabistoniy (Shabustariy) dostonidan keltirilgan jumla Borxes hislariga kuch qo'shadi. Va ziyrak o'zbek o'quvchisi ko'nglida, Borxes aslida o'zbek yozuvchilaridan ham ko'proq o'zbek yozuvchisi degan o'y keladi.

Yoki “O'z labirintida halok bo'lgan Ibn hoqon al-Buxoriy” hikoyasi. Hatto “…al-Buxoriy”qaerdanligiga e'tibor berilmaganda ham bu hikoya motivi Turkiston tragizmi haqida gapiradi. “Bu tragizm Turkiston hayotida davom etyapti. Reallikdan (hikoyada aytilgan xazinadan) uzoqlashib ketishdi. Endi turkistonliklar dunyoning har burchagiga sochilib ketmoqda”- Borxes shu haqda gapiradi. Borxesning fikrini davom ettiramiz: hikoyadagi labirint bu konspirologik ong. Jamiyat ushbu atamadagi ong bilan burkanganiga nechchi asr bo'ldi deyish xato, olam yaralganidan beri bu muammo bor. Faqat butun jamiyat har harakati faqat labirint qurish bilan band bo'lsa- bu fojia. Borxes Qur'onda “o'rgimchak uyasi” haqidagi oyatni hikoya uchun epigraf keltirib, hikoya mazmuniga ishonchli tuz beradi.

Borxes Qur'on oyatlaridan epigraf olishi hikoyalarini yashnatsa. Oyatdan epigrafning hikoyaga uyg'un tushishi esa Borxesning naqadar jiddiy kitobxon ekanini anglatadi. Hamda islom sharqidagi o'tkan izdoshlari asarlari qay uslubda va qanday fikrlash texnikasi asosida yozilganini Borxes asarlari orqali yuzaga chiqaradi.

Boshqa hikoyalarida qadim yunon –evropa tafakkurini shaklga soladi. Borxes evropa va sharq deb ikkiga ajratmaydi, albatta. U o'tkan vaqt tarixi bo'yicha Odam silsilasi tarixini hikoyalarida (ammo ular hammasi bitta roman kitobdan iboratdek) rassomdek chizmoqchi bo'ladi.

“Paskal doirasi” hikoyasida Borxes ham Odamning koinotni anglashi borasidagi qadim “bahs”iga qo'shiladi. Fizika tili, matematika tili yoki geometriya tilida ham tiriklik haqida gapirish mumkin-o'zi shunday. Nafaqat gapirish, matematika tilida ham odam o'zining koinotda egallab turgan maqomining koordinatlarini aytadi, Borxes aytadi.

“Al-Muhtasimga yaqinlashuv” hikoyasi Borxes fanosi-metafizikasi haqda chiroyli so'zlaydi ya'ni, to'qilgan emas, tasavvurlar o'yini emas: konspirologik ongdan butkul xalos bo'lib, hurriyatga erishgan odamning “kimnidir izlashi” aslida hurriyat makonining qaysidir koordinatasi- ehtimol, faqat odam buni “kimnidir izlash” deb nom qo'yadi.

“Al-Muhtasimga yaqinlashuv” odam fenomeni haqida ham. Dunyo to'la odam lekin odam fenomeni yo'q. Hikoya konspirologik ong shakllangan jamiyatda odam fenomeni yo'qligini bir bor eslatadi: odamlar bir-birini ko'rmaydi, eshitishmaydi: bu ikki mexanizm abadiy harakatlantiruvchi quvvatdan uzoqlashgan ya'ni “Paskal doirasi”ni to'g'ridan- to'g'ri chiziq deb bilishadi.

Murod Chovush

Etiketler :
Xabarga o'z izohingizni qoldiring

So'nggi xabarlar
O'xshash xabarlar
xxx video gratis porno italiano
paykasa instagram takipi hilesi instagram followers free followers ak bys ak etme bys shell indir php shell hacklink hacklink al hacklink satn al denizli escort tempobet giri altanya escort bayan ankara escort bayan maltepe escort umraniye escort eskiehir escorteskiehir escort eskiehir bayan escorteskiehir escort

rokettube