Давлат тўнтариши иттифоқи (каолициони)

Давлат тўнтариши иттифоқи (каолициони)
59 views
11 July 2013 - 5:41

Доимо айни фикрда бўлиш ва тўғриликнинг шарти ҳақиқатни қандай бўлса шундай кўрсатишни ёки эътироф қилишни талаб қилади.

Эркинлик, адолат ва шараф талаби билан биринчи марта Таҳрир майдонига тўкилган либераллар, сўлчилар, социалистлар, миллатчилар қонуний бир ҳукуматни йиқитиш учун ҳарбийлар бу ишни битирсинлар, дея иккинчи марта Таҳрир майдонига тўпландилар.SISI

“Илк” Таҳрирнинг руҳи эркинлик эди, зеро у Мисрдаги диктатурага қарши оёққа турганди. Унинг талаби адолат эди, чунки иқтисодий ва ижтимоий адолатсизлик суякка етганди. Бу бир шараф исёни эди, чунки бутун Европа қўллаб қувватлайдиган Исроил фақат Мисрнинг эмас, Арабларнинг ва Мусулмонларнинг ҳам шарафини оёқ остига олганди.

Аммо иккинчи Таҳрир ўз мақсадига эришди ва Мисрда ҳарбийлар давлат тўнтиришини амалга оширдилар.  Бизнинг 28 февраль (1997 йилдаги) каби қонсиз давлат тўнтариши режалаган эдилар. Аммо 12 сентябрь (1980 йилдаги) каби қонли тўнтариш амалга ошди. Бу давлат тўнтаришида қон оқди, яна оқадиганга ўхшайди. Мен либерал, сўлчи, социалист ёки демократ миллиятчи бўлганимда бу давлат тўнтаришидан уялган бўлардим. Аммо Мисрдаги бу тоифалар ундан уялмадилар. Туркиядаги либерал, сўлчи, социалистлар, секуляр демократлар “бўрига бўри” дея олмадилар. “Бўрига бўри” деганлар ҳам “қўзи бўрининг жаҳлини чиқарди ва унинг иштаҳасини очилишига сабаб бўлди” қабилида бу давлат тўнтаришига мингларча узрли сабаблар топишга уриндилар.  Инсофсизлик қилмаслик учун либерал Атилла Йайланинг  “Замон” газетасидаги 9 июлдаги мақоласини (zaman.com.tr) бундан истисно сифатида кўрсатишим мумкин.  Парадигма учун доимо айни фикрда бўлишга ўрнак бўладиган бу мақолани мавзуга қизиққанлар университетларда дарс сифатида ўқитишларини тавсия қиламан.

Мисрдаги бу давлат тўнтариши бир ибрат бўлди. Башшар Асад, Жумҳурият Халқ Партияси лидери (Отатурк қурган ва ҳозирда Камол Қилидорўғли Раиси бўлган) ва биздаги секуларизм тарафдорлари “Динни сиёсатга аралаштиришнинг натижаси шундай бўлади”, дея бу қонли давлат тўнтаришини асослашга уринмоқдалар. Аслида эса Иҳвон ҳаракати сиёсатда динни асос олгани учун давлат тўнтаришига учрамади. Худди 27 майда (1960 йилда Туркиядаги ҳарбий тўнтаришда) Мендерес ва Байар, 12 сентябрда (1980 йилда Туркиядаги ҳарбий тўнтаришда) Демирел динни асос олганлари учун давлат тўнтаришига учрамаганлари каби. Аксинча II. Рамсеснинг (яъни Миср Фиръавнининг) ҳокимиятдаги шерикларини 21. асрда қайта тирилтириш уринган генерал Сисининг ёнида турганларларнинг барчаси диний ниқоб кийган кишилар эди. Давлат тўнтариишини илк кунларда қўллаган Салафийлардан ким кўпроқ  диндор бўлиши мумкин? Азҳар шайхи эса минг йиллик бир диний муассасанинг раҳбари ва муфтийсидир. Кардинал Товадрос Қибтий Черковининг раҳбари. Давлат тўнтаришини амалга оширган генерал Сисининг аёли юзига паранжи таққан бир хоним, Миср армияси журналининг номи “Мужоҳид”дир.Табиий Ироқда атом қуроли йўқ деган Ханс Филикснинг ўрнига тайинланган ва бу давлатнинг босиб олинишига сохта далиллар топган либерал Барадей ва Таҳрирда давлат тўнтаришига даъват қилган бошқаларни ҳам бу давлат тўнтарувчилар иттифоқига (коалиционига) қўшишимиз керак.

АҚШга кўра “бу чигал бир масала, бу масалага осонгина давлат тўнтариши”, деб бўлмайди. Шунинг учун ҳам давлат тўнтаришини амалга оширганларга бериладиган 1,5 миллиад долларлик ёрдам тўхтатилмайди. Исроил Миср генералларига бериладиган пулларни тўхтатмаслик учун Оқ Уйга тазйиқ ўтказмоқда. Саудияликлар 5 миллард, Бирлашган Араб Амирликлари эса 3 миллиард доллар беришларини айтдилар. Шу тарзда Мисрдаги давлат тўнтаришида кимлар ҳамкор бўлмадилар дейсиз! АҚШ, Оврупо Иттифоқи, Саудияликлар, бошқа араб қиролликлари, Русия…Ислом Ҳамкорлик Ташкилоти чуқур сессизликка кетиш билан ўзининг “протокол” ташкилоти эканлигини кўрсатди. Фақат Африка Иттифоқи бу имтиҳондан ўта олди ва “давлат тўнтаришини қўллаб қувватламаслик”  шиори билан Мисрнинг аъзолигини тўхтатиб қўйди. Ва албатта Туркия бу масалада қайси фикрни асос олишидан қатъий назар бу имтиҳондан яхши ўтди. Мени Эронни унутибди, деб ўйламанг.  Бу давлатнинг ўзича ҳақли сиёсий ҳисоби бўлиши мумкин. Инқилоб руҳининг она ватани бўлган Эрон менинг ҳафсаламни пир қилди, чунки бу давлат ҳам “бўрини бўри”, дея олмади. Шармандаларча “бўрилар иттифоқида” ўрин олди.

Кимдир мендан “исломчилар давлат тўнтаришини амалга оширганда шу гапларни айтган бўлармидинг”, дея сўрашлари мумкин. Ҳеч шубҳасиз, албатта айтган бўлардим. Мен бир исломчи ҳисобланган генерал Зиё ул Ҳақнинг давлат тўнтаришига ҳам ижобий муносабатда бўлмаган эдим. Ўнларча киши унинг даъватига эргашиб, унга маслаҳат берганларида, мен бундай қилишни ақлимдан ҳам ўтказмаган эдим. Чунки давлат тўнтариши ахлоқий жиноятдир. Ислом эса ахлоқ ва ҳуқуқ учун курашишни билдиради.

Али Булач (Ali Bulaç)

zaman.com.tr